Đền Trấn Vũ

Nay ở góc đông nam hồ Tây còn có tên là quán Chân Vũ và đền Quan Thánh. Thực ra đây là một quần thể gồm một quán – tức cơ sở hành đạo của Đạo giáo – thờ Huyền Thiên đại đế, một vị thần coi giữ phương Bắc, có gốc tích Trung Hoa và một đền thờ Quan Thánh Đế quân (nay không còn). Đạo giáo cùng Nho giáo vào Việt Nam từ xa xưa, các vị thánh thần của hai tôn giáo này trở thành quen thuộc với người Việt.

Huyền thiên có nghĩa là vùng trời phương Bắc, Huyền Vũ là vị thần coi quản Huyền Thiên nên cũng còn được gọi là Huyền Thiên Đại đế. Đến đời Tống Tương Phù (1008-1016) chữ Huyền đổi ra Chân rồi tiếp đó lại đổi ra Trấn, cho nên gọi là Huyền Vũ, Chân Vũ hay Trấn Vũ đều được cả. Hiện trong đền có pho tượng bằng đồng đúc đời Lê Vĩnh Trị (1678-1680), sách cũ ghi là cao 8 thước 2 tấc và nặng 6600 cân, so với đo lường ngày nay thì cao khoảng 3,9m và nặng khoảng 4 tấn. Tượng dáng đạo sĩ, xõa tóc, chân không giày dép, tay trái bứt quyết, tay phải chống gươm có rắn quấn quanh và chống lên lưng rùa.

Là một thần của Đạo giáo nhưng đi vào dân gian, Huyền Vũ được Việt hóa thành một vị thần đã từng giúp An Dương Vương trừ tà ma quấy rối trong công việc xây dựng thành Cổ Loa, được lập đền thờ ở núi Sái, làng Thụy Lôi, huyện Đông Anh. Ngoài ra thần còn thường du ngoạn ở vùng Hồ Tây, trừ hồ tinh chín đuôi quấy phá dân lành. Như vậy truyện thần Trấn Vũ đã kết hợp thần thoại Việt với thần thoại Trung Quốc, gắn với một tòa thành phòng ngự chống ngoại xâm đầu tiên ở Hà Nội (và Việt Nam). Với nguồn gốc như vậy, đời Lý, vua Lý Thái Tổ đã cho xây ở phía bắc tòa thành Thăng Long đền thờ Trấn Vũ để trấn tà khí từ phường Bắc tràn xuống. Cũng thật hay, dùng ngay thần phương Bắc đã hội nhập chống lại tà khí phương Bắc!

Thế là đền có từ đời Lý, tượng có từ đời Lê nhưng diện mạo cảnh quan như ta thấy hiện nay là mới có từ đợt đại trung tu năm 1893.